wybór teleskopu - jaki teleskop wybrać

pierwszą decyzją jest wybór teleskopu. czynników które wpływają na wybór teleskopu jest wiele:
- budżet
- miejsce prowadzenia obserwacji
- zastosowanie teleskopu (co chcemy obserwować)
- mobilność

w przypadku budżetu sprawa jest prosta, kupujemy najlepszy teleskop na jaki nas stać. jeśli mieszkamy w mieście lub niedaleko, nasze niebo jest mocno skażone światłem. oznacza to, że w nocy niebo nie jest czarne, tylko ma np. pomarańczową poświatę. ma to szczególne znaczenie w przypadku obserwowania słabo świecących obiektów takich jak mgławice, galaktyki, gromady kuliste. przy obserwacjach jasnych obiektów takich jak księżyc czy gwiazdy nie ma to większego znaczenia, jednak zdjęcia nie będą zbyt kontrastowe (tło nie będzie wystarczająco ciemne).

jeśli natomiast mieszkamy z dala od źródeł światła, mamy o wiele bardziej komfortowe warunki do prowadzenia obserwacji. są nawet specjalne parki ciemnego nieba (podobnie jak parki narodowe), czyli specjalne obszary jeszcze nie skażone światłem. przykładem może być park ciemnego nieba w górach izerskich. w polskich górach są dobre warunki do obserwacji, szczególnie w Bieszczadach, ale również w centralnej Polsce są obszary wiejskie jeszcze nie skażone światłem, np. okolice miejscowości Zatom.

rodzaje obiektów jakie chcemy obserwować związane są z miejscem prowadzenia obserwacji. jak już pisałem, obserwowanie obiektów głębokiego nieba (deep sky w skrócie DS) w miejscach skażonych światłem jest trudne albo niemożliwe. dlatego jeśli chcemy obserwować takie obiekty to nie wystarczy nam potężny teleskop z dużym powiększeniem, ale potrzebne będzie również ciemne niebo.

pomijając aspekt lokalizacji, jeśli chcemy obserwować obiekty DS potrzebny nam będzie jak największy teleskop, tzn. taki, który zbiera jak najwięcej światła. w przypadku teleskopów lustrzanych rozmiar lustra najbardziej wpływa na zdolność zbierania światła. ma to kluczowe znaczenie w przypadku obiektów, które emitują bardzo mało światła, jak np. mgławice. świecą one tak słabo, że gołym okiem, a nawet przez lornetkę ich nie widać. kolejny parametr na który trzeba zwrócić uwagę to powiększenie, bezpośrednio związane z polem widzenia (duże powiększenie oznacza małe pole widzenia). do obserwowania dużych (o dużej szerokości kątowej) obiektów wystarczy małe powiększenie, natomiast do obserwacji mniejszych obiektów, lub szczegółów słońca czy księżyca potrzebne będzie dużo większe powiększenie. ale teleskop to nie wszystko. duże powiększenie oznacza, że obiekty w polu widzenia teleskopu będą się przesuwały szybciej, ze względu na ruch obrotowy Ziemi. nie jest to wielki problem, jednak jeśli zamierzamy robić długo czasowe zdjęcia, konieczne będzie użycie napędu teleskopu, dzięki któremu teleskop będzie podążał za obserwowanym obiektem.

teleskopy w zależności od konstrukcji mają różne cechy. refraktory, czyli teleskopy zbudowane w oparciu o soczewki są na ogół ciężkie (bo soczewki są ze szkła), długie, o małej średnicy. reflektory, czyli teleskopy zbudowane w oparciu o lustra są na ogół lżejsze, krótsze, ale mają większą średnicę. układy Maksutova mają dużą średnicę ale są bardzo krótkie i lekkie. i tak dalej... dlatego jeśli planujemy obserwować nie tylko niebo ale również krajobrazy, dobrze jest kupić teleskop, który będzie łatwo przenosić, czyli lekki. ważne też jest to na jakim montażu jest zamontowany teleskop. jeśli jest to montaż paralaktyczny (równikowy/EQ) to obserwowanie krajobrazu może być trudne, ponieważ teleskop ten nie obraca się lewo/prawo góra/dół tylko obraca się wokół osi biegunowej. jest to szczególnie użyteczne w przypadku obserwacji nocnego nieba. montaż dobsona natomiast jest bardzo prostą konstrukcją, jednak zajmuje dużo miejsca.

Trzeba pamiętać o tym, że wszystkie opisane powyżej kryteria są ze sobą ściśle powiązane. nawet jeśli mamy duży budżet ale mieszkamy w mieście, nie będziemy mogli obserwować DS.

ważne też jest to, że każda z konstrukcji teleskopu (czyli reflektor, refraktor, newton, Maksutov, cassegrain, etc.) ma swoje mocne i słabe strony. na przykład refraktory dają bardziej kontrastowe obrazy, ale mają aberracje chromatyczne i są dość długie. reflektory natomiast nie mają aberracji, ale są mniej kontrastowe i zbierają nieco mniej światła (bo lustro wtórne blokuje część światła). Maksutov jest bardzo krótki, ale droższy. dobry refraktor jest bardzo drogi. i tak dalej...